Slaperig achter het stuur in de donkere ochtend: wat helpt echt
Inhoudsopgave
Dit stuk gaat over de vraag die daarna komt. Je zit in de auto, het is nog donker, je hebt slecht geslapen en je merkt dat je ogen zwaar worden. Wat werkt dan, en wat voelt alleen maar zo?
Waarom moe rijden zo gevaarlijk is
Volgens de ANWB, die zich baseert op onderzoek van verkeersveiligheidsinstituut SWOV, speelt vermoeidheid een rol bij bijna 15 procent van alle ongevallen, goed voor zo’n 700 tot 1000 ernstige ongevallen per jaar. De kans op een ongeluk is volgens de ANWB vier keer zo groot als je moe bent, ook bij korte ritten. Dat laatste is belangrijk, want bij vermoeidheid denken de meeste mensen aan de lange vakantierit, niet aan de twintig minuten naar het werk.
Moe rijden sluipt erin. Je houdt minder goed koers, stuurt minder vloeiend en reageert later op een remmende voorligger of een overstekende fietser. In de donkere ochtend, op een natte weg, zijn dat precies de momenten waarop je die fractie van een seconde nodig hebt.
De signalen, en wanneer je al te laat bent
Achter elkaar gapen is het eerste duidelijke signaal. Daarna komen concentratieverlies, een wisselende snelheid en moeite om tussen de lijnen te blijven. De ANWB is daar streng over: bij zware oogleden en knikkebollen ben je eigenlijk al te laat, want dan ben je bijna in slaap gevallen. Wat ook opvalt in het SWOV-onderzoek waarnaar de ANWB verwijst, is dat vermoeide bestuurders vaker te hard rijden of door rood gaan. Je stemming en je motivatie om veilig te rijden zakken mee.
Wat helpt, en hoe lang
De klassieke middeltjes zijn het raam open, de radio harder en de verwarming lager. Koel houden helpt inderdaad om niet slaperig te worden, en warmte in de auto maakt je volgens de ANWB juist suf. Maar dat is preventie. Ben je al aan het gapen en knikkebollen, dan is er volgens alle adviezen maar een ding dat werkt: stoppen op een veilige plek en slapen.
Hoe lang dat dutje moet duren, is preciezer dan je zou denken. De ANWB noemt twintig minuten het beste wapen tegen oververmoeidheid. Slaap je korter dan een kwartier, dan werkt het nauwelijks. Slaap je langer dan een halfuur, dan zak je dieper weg en word je versuft wakker, waardoor je juist slechter rijdt dan ervoor. Zet dus een wekker.
Dan de koffie. Die werkt, maar niet meteen: cafeïne heeft even nodig voor het effect merkbaar is. Britse slaaponderzoekers van de universiteit van Loughborough lieten in 1997 in een rijsimulator zien wat de combinatie doet. Bestuurders die eerst koffie dronken en daarna een dutje van minder dan een kwartier deden, maakten in de twee uur erna nog maar een fractie van de rijfouten die ze zonder hulpmiddel maakten, en ook duidelijk minder dan met alleen koffie. De SWOV heeft het onderzoek in zijn bibliotheek opgenomen. Het ging wel om een kleine proef met twaalf deelnemers, en het effect hield ongeveer een uur aan. Het is dus een manier om veilig thuis te komen, geen manier om een hele nacht door te rijden.
Voorkomen begint de avond ervoor
De ANWB raadt aan om minstens zes uur te slapen als je ver moet rijden, elke twee uur een kwartier pauze te nemen en zo min mogelijk ’s nachts te rijden, omdat je dan van nature minder alert bent. Eet onderweg iets kleins en lichts, want een volle maag maakt je moe.
In de weken na de klokwissel komt daar je ritme bij. Ga ’s avonds niet ineens veel later naar bed, en zoek ’s ochtends daglicht op zodra het er is, ook al is dat in november pas laat. Wat dat met je biologische klok doet, lees je in ons stuk over je ritme vasthouden in de donkere weken. Werk je in de nacht en rij je daarna naar huis, dan is het risico nog groter. In ons artikel over slapen bij nachtdiensten staat wat bedrijfsartsen daarover adviseren.
Verkeerspsycholoog Dick de Waard van de Rijksuniversiteit Groningen geeft tegenover Omroep West nog een eenvoudig advies: vertrek wat eerder. Wie geen haast heeft, hoeft niet door te rijden als de ogen zwaar worden, en kan dat ene dutje van twintig minuten gewoon nemen.
