Meer ongelukken na de wintertijd: hoeveel je slaap meespeelt en wat je er de eerste week aan doet

Wat er in de cijfers zit

RTV Noord zette op 23 oktober op een rij wat er na het ingaan van de wintertijd op de weg gebeurt. De ANWB zag de afgelopen vier jaar in de maand na de klokwissel 25 procent meer ongelukken dan in de maand ervoor. Ook verzekeraar Univé keek naar zijn eigen schademeldingen, en vergeleek steeds de maandag voor en de maandag na de overgang.

Over de jaren 2014 tot en met 2024 kwam Univé volgens zijn eigen analyse gemiddeld uit op ongeveer 13 procent meer schades op die eerste maandag. De tabel laat ook zien hoe wisselend het is. Een regenachtige maandag of juist een droge doet er waarschijnlijk net zo veel toe als de klok.

Drie oorzaken door elkaar

Verkeerspsycholoog Dick de Waard van de Rijksuniversiteit Groningen plaatst tegenover RTV Noord een kanttekening. De wintertijd valt samen met het herfstweer, met regen, hagel en harde wind. Ook dat zorgt voor meer files en meer schade.

De grootste factor is volgens de SWOV het donker. In een studie uit 2013 vond het verkeersveiligheidsinstituut meer slachtoffers na de klokwissel, maar vooral op een bepaald moment van de dag. De avondspits valt ineens in de schemering en het donker, en fietsers en voetgangers zijn dan slechter te zien. Na een paar weken went iedereen eraan en neemt het effect af. Hoe groot dat avondeffect in België was, beschreven we eerder in ons stuk over je ritme vasthouden na de wintertijd.

De derde factor is je biologische klok. Slaapcoach Monique Kremer zegt tegen RTV Noord dat een ontregelde klok het reactievermogen vermindert. Dat klinkt vreemd bij een klokwissel die je juist een uur geeft, maar je lichaam telt anders. Na zondag voelt zeven uur ’s ochtends voor je lijf als acht uur. Wie vroeg wakker wordt, ligt de eerste dagen al voor de wekker klaarwakker en komt toch korter uit. En om vijf uur ’s middags, als je in het donker naar huis rijdt, is het voor je lijf zes uur. Je zit dan op het moment van de dag dat de vermoeidheid toch al toeslaat.

Waarom moe rijden zo verraderlijk is

Het lastige van een kleine slaapachterstand is dat je hem zelf slecht inschat. Je voelt je redelijk wakker, terwijl je reactietijd al langzamer is. Op een donkere, natte weg heb je juist die fractie van een seconde nodig. Bij een grotere achterstand komen daar korte wegvallers bij, microslaapjes van een paar seconden die je niet eens opmerkt. Wat er gebeurt na een hele nacht zonder slaap, lees je in ons stuk over een nacht slaaptekort.

Signalen dat je te moe bent om te rijden, zijn vaak gapen, zware oogleden, niet meer weten wat je de laatste kilometers hebt gezien en over de streep raken. Een raampje open of de radio harder helpt dan niet. Stoppen wel.

Zo kom je de eerste week goed door

Je kunt het donker niet veranderen en het weer ook niet. Je slaap wel, en daar zit in de eerste week de meeste winst.

• Sta zondag op je gewone tijd volgens de nieuwe klok op, ook als je eerder wakker bent. Lang uitslapen op zondag maakt de maandagochtend juist zwaarder.
• Ga ’s ochtends meteen naar buiten. Het is na de klokwissel een paar weken eerder licht, en dat licht zet je klok het snelst gelijk.
• Ga de eerste avonden niet krampachtig een uur later naar bed. Schuif hooguit een kwartier op als je merkt dat je om negen uur al wegdommelt.
• Plan in de eerste week geen lange rit aan het eind van de middag als het kan, of neem onderweg een korte pauze.
• Vertrek iets eerder. Dat adviseert ook De Waard. Wie niet hoeft te haasten, maakt minder fouten.

Merk je onderweg dat je te moe bent, zet de auto dan op een parkeerplaats en rust even, in plaats van door te zetten tot thuis. Na een week is de ergste schok voorbij, en dan blijft vooral het donker over om rekening mee te houden. Daar helpen goede verlichting op je fiets en een extra blik in de spiegel meer dan wat je slaap ook doet.