Liever slapen dan naar college: waarom zoveel studenten slaap tekortkomen
Inhoudsopgave
Wat de studenten zelf zeggen
In de rondvraag van HanzeMag noemen studenten een handvol redenen. Een onhandig rooster met tussenuren, een lange reistijd, en hoorcolleges die je later kunt terugkijken. Gevraagd wat de hogeschool zou kunnen doen, komen ze met twee oplossingen: minder tussenuren en later beginnen. Eén student zegt dat hij dan ook meer zin heeft in zijn dag.
Dat laatste is interessanter dan het lijkt. Studenten vragen niet om minder onderwijs, ze vragen om een begintijd die beter past bij hoe ze slapen. En daar is inmiddels behoorlijk wat over bekend.
Wat onderzoek zegt over vroege colleges
Het grootste onderzoek naar dit onderwerp komt uit Singapore. Onderzoekers van de National University of Singapore volgden studenten via wifi-gegevens, inlogs op de leeromgeving en bij een kleinere groep via een slaapmeter om de pols. Ze publiceerden hun resultaten in 2023 in Nature Human Behaviour.
Wat ze vonden: op dagen met een college om acht uur sliepen studenten ruim een uur korter dan op dagen zonder ochtendcollege. Ze stonden veel eerder op, maar gingen nauwelijks eerder naar bed. De opkomst bij colleges om acht uur lag ongeveer tien procentpunt lager dan bij colleges vanaf tien uur. Bij bijna een derde van die vroege colleges werden studenten zo laat wakker dat ze niet op tijd hadden kunnen zijn. En wie op meer dagen per week een ochtendcollege had, haalde gemiddeld iets lagere cijfers.
Dat onderzoek gaat over Singapore, met een ander rooster en een ander klimaat. Maar ook in Nederland is het beeld bekend. In een Leids onderzoek uit 2016 onder bijna 1.400 studenten zei 65 procent te weinig te slapen. Ze zouden gemiddeld anderhalf uur langer willen slapen. Avondtypes hadden vaker moeite om hun ogen open te houden tijdens colleges en werkgroepen.
Waarom de twee extra uur meestal geen oplossing zijn
Het patroon uit Singapore verklaart waarom dat uitslapen na één college zo verleidelijk is. De bedtijd schuift niet mee met het rooster. Wie om half één gaat slapen en om half acht op moet, heeft zeven uur nachtrust gehad. Op een dag zonder vroeg college slaapt dezelfde student uit tot tien uur. Dat verschil tussen dagen is wat slaaponderzoekers sociale jetlag noemen: je lichaam krijgt elke ochtend een ander tijdstip te verwerken, alsof je steeds een tijdzone heen en weer reist.
Dat uitslapen voelt als inhalen, maar het verschuift je ritme ook naar achteren. De volgende avond ben je later moe, en de eerstvolgende vroege ochtend wordt nog zwaarder. Over de vraag of je slaapschuld eigenlijk kunt inhalen, schreven we eerder een stuk over uitslapen in het weekend. Het korte antwoord: een beetje, maar het lost het onderliggende ritme niet op.
Daar komt bij dat een flink deel van de studenten een avondtype is; in het Leidse onderzoek ging het om 32 procent. Of jij daarbij hoort, kun je nagaan met ons artikel over chronotype en je ideale bedtijd. Voor een avondmens is negen uur ’s ochtends biologisch gezien vroeg, en dat merk je juist in november extra.
Wat wel helpt als je rooster vroeg begint
Het rooster kun je zelf niet veranderen, je ritme wel een stuk. Een paar dingen die volgen uit wat het onderzoek laat zien.
Begin bij je opstaantijd, niet bij je bedtijd. Een vaste opstaantijd, ook op dagen zonder vroeg college, trekt je bedtijd vanzelf mee naar voren. Wie elke dag rond dezelfde tijd opstaat, wordt ’s avonds ook eerder moe. Dat lukt beter dan jezelf dwingen om vroeg te gaan liggen terwijl je nog klaarwakker bent.
Zoek ’s ochtends daglicht op. Licht in de ochtend is het sterkste signaal voor je biologische klok. Nu het buiten pas laat licht wordt, helpt fietsen naar college meer dan het lijkt. In ons stuk over beter slapen in de wintertijd staat waarom dat in deze maanden zoveel uitmaakt.
Gebruik dat tussenuur anders. Een kort dutje van twintig minuten kan helpen om de dag door te komen; twee uur terug je bed in verschuift je ritme. In het Singaporese onderzoek deden studenten op dagen met een vroeg college ook vaker een dutje, wat laat zien hoe groot het tekort op die dagen was.
En wordt het slaapprobleem groter dan een lastig rooster, dan hoef je het niet alleen op te lossen. Veel hogescholen en universiteiten werken samen in Caring Universities, waar studenten gratis een online slaapprogramma kunnen volgen. Wat zo’n programma oplevert, lees je in ons artikel over het Leidse onderzoek naar slaap bij studenten.
Is skippen dan te verdedigen?
Niet helemaal. Het Singaporese onderzoek vond juist dat studenten met veel vroege colleges lagere cijfers haalden, en een gemist college is ook een gemist uur uitleg. Maar de studenten van HanzeMag hebben wel een punt. Een rooster dat om half negen begint met daarna een gat van twee uur, vraagt veel van mensen die biologisch later op gang komen. Later beginnen is geen luxe, maar sluit beter aan bij hoe jonge volwassenen slapen. Tot dat zover is, is een vaste opstaantijd het beste wat je zelf kunt doen.
