Bijna 24 uur hardlopen zonder slaap: wat een nacht slaaptekort met je lichaam doet
Inhoudsopgave
Voor een getrainde ultraloper is dat een bewuste keuze in een uitzonderlijke situatie. Voor de rest van ons is een nacht zonder slaap meestal geen keuze, maar het gevolg van een nachtdienst, een zieke baby, een late vlucht of gewoon piekeren. Wat gebeurt er dan eigenlijk in je lichaam?
Wat er in je hoofd gebeurt
Het eerste wat je merkt na een nacht zonder slaap, zit tussen je oren. Je concentratie gaat achteruit, je reageert trager en je maakt sneller fouten. Het vervelende is dat je dat zelf vaak onderschat. Wie een nacht heeft doorgehaald, voelt zich soms verrassend helder, terwijl het reactievermogen al duidelijk minder is. Daarom is autorijden na een doorwaakte nacht een slecht idee, ook als je denkt dat het wel gaat.
Je humeur verandert ook. Kleine dingen irriteren sneller, je bent emotioneler en je hebt minder geduld. Dat komt doordat de delen van je brein die emoties afremmen minder goed werken als ze geen rust hebben gehad.
Daarnaast gaat je slaapdruk omhoog. Hoe langer je wakker bent, hoe groter de behoefte aan slaap. Op een gegeven moment neemt je lichaam het over, met microslaapjes van een paar seconden waarin je even wegvalt zonder het door te hebben.
Wat er in je lichaam gebeurt
Ook de rest van je lichaam merkt het. Je biologische klok raakt uit de maat, waardoor honger, lichaamstemperatuur en energie niet meer netjes samenlopen. Veel mensen krijgen na een slapeloze nacht meer trek, vooral in zoet en vet eten. Je voelt je slap, soms koud, en een training voelt zwaarder dan normaal.
Het goede nieuws is dat een enkele nacht voor een gezond lichaam goed te herstellen is. Het probleem zit vooral in het structurele slaaptekort, als korte nachten week na week de norm worden. Onderzoek legt een verband tussen langdurig te weinig slaap en gezondheidsklachten, daarover schreven we eerder in ons stuk over slaaptekort en een kortere levensduur.
Een ultraloper als Van Zutphen traint maandenlang voor zo’n inspanning en loopt met begeleiding, eten en drinken langs de route. Dat is iets heel anders dan een nacht doorwerken en dan de snelweg op gaan. Ik vind het een indrukwekkende prestatie, maar het is geen voorbeeld om na te doen zonder dat je weet wat je doet.
Zo vind je je ritme terug na een doorwaakte nacht
De verleiding is groot om de volgende ochtend tot het middaguur te blijven liggen, of om ’s middags drie uur te slapen. Dat voelt goed, maar het schuift je ritme verder op. Beter is het om je klok zo snel mogelijk terug te zetten.
- Sta op een normale tijd op, of in elk geval niet veel later dan normaal. Zo blijft je ritme intact.
- Zoek in de ochtend daglicht op. Een wandeling buiten helpt je biologische klok om te weten dat het dag is.
- Doe een korte dut als het echt nodig is, maar houd het kort en niet te laat op de middag. Hoe lang en wanneer, lees je in ons artikel over de slechtste tijd voor een middagdutje.
- Wees voorzichtig met koffie. Een kop in de ochtend helpt je de dag door, maar cafeïne later op de dag maakt de volgende nacht onrustiger.
- Ga de volgende avond op je normale tijd naar bed, of een klein beetje eerder. Niet om acht uur, want dan lig je om vier uur ’s nachts weer wakker.
- Laat zware inspanning even liggen. Een rustige wandeling is prima, een zware training kan beter een dag wachten.
Meestal ben je na een of twee goede nachten weer terug op je oude niveau. Merk je dat slapeloze nachten geen uitzondering meer zijn maar vaker voorkomen, of dat je overdag in slaap valt op momenten dat het gevaarlijk kan zijn, bespreek dat dan met je huisarts.
