Je biologische klok en je stemming: wat nieuw onderzoek naar een subtype vond
Inhoudsopgave
Wat de onderzoekers deden
De studie verscheen op 20 oktober 2026 in het vakblad The British Journal of Psychiatry. De onderzoekers van de Universiteit van Sydney gebruikten gegevens van 11.380 Australiërs die eerder een depressie hadden gehad, vaak ernstig of terugkerend. Ze keken naar zes kenmerken die met de biologische klok te maken hebben. Wie er minstens drie had, viel in de circadiane groep.
Dat gold voor 2.604 deelnemers, ongeveer 23 procent. Vier op de vijf van hen waren vrouwen, gemiddeld waren ze bijna 38 jaar. Bij deze groep begon de depressie gemiddeld op jongere leeftijd en waren de klachten vaker zwaar. Ze meldden vaker (hypo)manische en psychotische ervaringen, gedachten aan zelfdoding en gewichtstoename tijdens een depressieve periode. Ze gaven ook vaker aan dat veelgebruikte antidepressiva (SSRI’s en SNRI’s) minder goed werkten en meer bijwerkingen gaven. In het erfelijk materiaal zagen de onderzoekers verbanden met ADHD, ontstekingsprocessen, insulineresistentie en een laat slaapritme.
De zes kenmerken in gewone woorden
In de berichtgeving blijven de kenmerken vaak vakjargon. Ze zeggen meer als je ziet hoe ze er in een gewone week uitzien.
| Kenmerk | Wat het betekent | Hoe je het merkt |
|---|---|---|
| Sociale jetlag | Je slaapt op vrije dagen op een heel ander tijdstip dan op werkdagen | Doordeweeks de wekker om zeven, in het weekend pas om tien uur wakker |
| Seizoensgebonden klachten | Je stemming en energie schommelen met de seizoenen | In herfst en winter steeds weer somberder en trager |
| Laat slaapmidden | Het punt halverwege je slaap valt laat in de nacht | Je slaapt van twee tot tien, dan ligt het midden om zes uur |
| Avondchronotype | Je lichaam is van nature een avondmens | ’s Avonds op je scherpst, ’s ochtends traag op gang |
| Ochtendmoeheid | Je komt moeilijk op gang na het wakker worden | Het eerste uur voelt alsof je nog half slaapt |
| Veel slapen | Je slaapt langer dan je nodig zou moeten hebben | Na negen of tien uur slaap toch niet uitgerust |
Hier zit een valkuil. Ieder kenmerk op zich is heel gewoon. Een avondmens is niet depressief, en wie in het weekend uitslaapt evenmin. Het onderzoek keek alleen naar mensen die al een depressie hadden gehad, en vergeleek binnen die groep. Of je zelf in de kenmerken past, zegt dus niets over een diagnose. Over hoe je chronotype in elkaar zit, schreven we eerder in avondmens of ochtendmens, en wat een groot verschil tussen werkdagen en vrije dagen met je doet, lees je in ons stuk over slaapschuld inhalen in het weekend.
Wat het onderzoek niet laat zien
De onderzoekers zijn zelf voorzichtig. De deelnemers vulden hun klachten zelf in, wat de uitkomsten gevoelig maakt voor herinneringsfouten. De genetische analyses gingen alleen over mensen met een overwegend Europese afkomst. En omdat het een observationeel onderzoek is, kun je er geen oorzaak en gevolg uit halen. Of een verstoord ritme de depressie veroorzaakt of andersom, blijft open. Het subtype moet eerst in onafhankelijk onderzoek worden bevestigd voordat artsen er iets mee kunnen.
Ook de vraag of een behandeling gericht op de biologische klok bij deze groep beter werkt, is niet getest. De onderzoekers suggereren dat het zou kunnen, met chronotherapie, behandelingen die aangrijpen op het ritme. Er is groeiend bewijs dat daglicht, minder licht in de nacht en een regelmatig slaapritme mensen met een depressie en een verstoord ritme helpen, aldus Scientias.
Wat je met je ritme kunt doen, en wanneer naar de huisarts
De timing van dit nieuws is opvallend. Sinds de klok op 25 oktober een uur terugging, is het ’s ochtends weer licht maar wordt het ’s avonds vroeg donker, en de weken daarna worden de dagen alleen maar korter. Precies in deze periode kun je je ritme het makkelijkst laten ontsporen. Vaste opstaantijden, ook in het weekend, en zo vroeg mogelijk daglicht helpen je klok op zijn plek te houden. Hoe je dat aanpakt, zetten we op een rij in je ritme vasthouden in de donkere weken. Wie ’s ochtends weinig buiten komt, vindt in ons stuk over de daglichtlamp waar je op let.
Dat zijn gewoontes voor een gezond ritme, geen behandeling. Ben je al een paar weken somber, heb je nergens meer zin in of merk je dat je klachten elke herfst terugkomen, ga dan naar je huisarts. Volgens Thuisarts wordt een winterdepressie meestal beter met lichttherapie, en je huisarts kan beoordelen wat bij jou past. Gebruik je antidepressiva en heb je het gevoel dat ze niet goed werken, stop dan niet op eigen houtje maar bespreek het met je arts. Dat raden ook de onderzoekers zelf aan.
Denk je aan zelfdoding, of maak je je zorgen om iemand anders? Bel dan gratis en anoniem met 113 Zelfmoordpreventie via 113 of 0800-0113, of chat via 113.nl.
