Nieuwe richtlijn voor slapeloosheid: wat je huisarts nu eerst met je doet

Wat de nieuwe richtlijn is

WOREL is de Belgische werkgroep die richtlijnen maakt voor huisartsen en andere zorgverleners in de eerste lijn. De vorige richtlijn over slaapklachten en insomnie dateert van 2018. Op 24 november licht klinisch psycholoog Ellen Excelmans, medeauteur van de nieuwe versie, aan huisartsen toe hoe ze ermee werken, met hulpmiddelen die ze direct in de praktijk kunnen gebruiken. De volledige tekst van de nieuwe richtlijn is bij het schrijven van dit stuk nog niet publiek.

Woon je in Nederland, dan werkt je huisarts niet met WOREL maar met de standaard van het Nederlands Huisartsen Genootschap. De lijn is in beide landen wel dezelfde, en sluit aan bij de Europese richtlijn voor insomnie uit 2023. Daarin is cognitieve gedragstherapie voor insomnie de eerste keus bij langdurige slapeloosheid, en zijn slaapmiddelen hooguit iets voor de korte termijn, tot vier weken.

Wat je huisarts eerst met je doet

Op Thuisarts, de site van de Nederlandse huisartsen, staat de route stap voor stap. Grofweg komt het hierop neer.

1. Uitzoeken waardoor je slecht slaapt. Vaak gaat het om stress, zorgen, een onregelmatig ritme, koffie of alcohol, of psychische klachten. De huisarts vraagt daarnaar, en soms naar pijn, plassen of oorsuizen.
2. Een week een slaapdagboek bijhouden. Dat laat zien hoe laat je naar bed gaat, hoe lang je wakker ligt en hoeveel je echt slaapt. Mensen slapen vaak langer dan ze denken. Hoe je zo’n dagboek invult, lees je in ons stuk over een week je slaap bijhouden.
3. Een paar weken de slaapadviezen volgen. Elke dag op dezelfde tijd op, elke dag een uur naar buiten, geen cafeïne in de zes uur voor het slapen, geen alcohol om in slaap te komen, en hooguit acht uur in bed.
4. Helpt dat niet genoeg, dan een behandeling kiezen. Dat kan een online slaapcursus zijn, een cursus bij een ggz-instelling, begeleiding door de praktijkondersteuner, slaap-oefentherapie of een psycholoog. Wat je bij zo’n cursus leert, staat in ons stuk over een slaapcursus volgen.

In vrijwel elke behandeling zit een onderdeel dat veel mensen verrast. Je gaat juist korter in bed liggen. Wie slecht slaapt, gaat vaak vroeg naar bed of slaapt uit om slaap in te halen, en daardoor wordt de slaap lichter en lig je langer wakker. Bij slaaprestrictie lig je eerst veel korter in bed dan je gewend bent en bouw je dat langzaam op. Volgens Thuisarts slapen acht van de tien mensen daarmee na drie weken beter. Het is in het begin zwaar, en het is niet voor iedereen geschikt. Bij epilepsie, een depressie of ernstige angst overleg je eerst met je arts.

Waarom de slaappil niet vooropstaat

De boodschap uit de Belgische aankondiging staat ook in de Nederlandse voorlichting. Volgens Thuisarts val je met slaappillen gemiddeld zo’n twintig minuten eerder in slaap en slaap je hooguit vijftig minuten langer per nacht. Na twee weken helpen ze steeds minder, terwijl de bijwerkingen blijven. Je slaapt er minder diep door en je kunt eraan gewend raken.

Een recept krijg je meestal alleen als je plotseling heel slecht slaapt door iets ingrijpends, zoals een overlijden, en je daardoor overdag niet meer kunt doen wat moet. Ook dan is het voor korte tijd. Melatonine en valeriaan raden de Nederlandse huisartsen af om beter te slapen. Melatonine heeft alleen zin bij een jetlag.

Zo bereid je het gesprek voor

Wie met een ingevuld slaapdagboek binnenkomt, maakt het gesprek meteen een stuk concreter. De huisarts ziet dan meteen of je moeilijk in slaap valt, vaak wakker wordt of te vroeg wakker bent, en hoe lang je in bed ligt in verhouding tot je slaap. Schrijf ook op wat je overdag merkt, zoals moeheid, concentratieproblemen of somberheid, en of er zorgen spelen.

Weet je niet zeker bij wie je terechtkunt naast de huisarts, dan zetten we in ons stuk over slaapcoach, slaapverpleegkundige of psycholoog de opties op een rij.

Wie een snelle oplossing verwacht, vindt deze aanpak misschien teleurstellend. Toch is het eerlijke verhaal dat een pil een paar slechte nachten overbrugt en een cursus je slaap blijvend verandert. Dat de nieuwe Belgische richtlijn dat nog eens onderstreept, is vooral goed nieuws voor wie al maanden wakker ligt.