Inslapen tussen tien en elf en je hart: wat de grote Britse studie echt laat zien
Inhoudsopgave
Wat de onderzoekers deden
Het tijdschrift Nouveau zette de uitkomsten op een rij in aanloop naar de wintertijd. Het gaat om een Brits onderzoek dat in november 2021 verscheen in het vakblad European Heart Journal Digital Health. Het is dus geen nieuw onderzoek, al wordt het rond elke klokwissel opnieuw opgerakeld.
De onderzoekers gebruikten gegevens van de UK Biobank, een grote Britse gezondheidsdatabank. Deelnemers droegen een week lang een bewegingsmeter om de pols. Uit die metingen leidden de onderzoekers af wanneer iemand echt in slaap viel, niet wanneer hij onder het dekbed kroop. In het oorspronkelijke artikel staat dat ze begonnen met de metingen van ruim 103.000 mensen, van wie er na selectie 88.026 in de analyse bleven. Hun gemiddelde leeftijd was 61 jaar. Ze werden gemiddeld 5,7 jaar gevolgd, en in die tijd kregen 3172 van hen een hart- of vaatziekte.
De uitkomst, getal voor getal
De groep die tussen 22.00 en 22.59 uur in slaap viel, had het minst vaak een hart- of vaatziekte. Die groep is het vergelijkingspunt. De andere groepen scoorden zo.
- In slaap voor 22.00 uur, 24 procent hoger risico.
- In slaap tussen 22.00 en 22.59 uur, het vergelijkingspunt.
- In slaap tussen 23.00 en 23.59 uur, 12 procent hoger risico.
- In slaap om middernacht of later, 25 procent hoger risico.
De onderzoekers hielden rekening met leeftijd, geslacht, roken, slaapduur, onregelmatig slapen en andere bekende risicofactoren voor hart en vaten. Het verband bleef daarna overeind. Bij vrouwen was het duidelijk sterker dan bij mannen. Bij mannen bleef alleen het verband met heel vroeg inslapen, voor tien uur, statistisch overeind.
Waarom je het getal niet te letterlijk moet nemen
Die percentages zijn relatieve verschillen. Een risico dat een kwart hoger ligt, betekent niet dat een kwart van de late slapers een hartziekte krijgt. In de hele groep kreeg ongeveer 3,6 procent in die bijna zes jaar een hart- of vaatziekte. Een kwart erbovenop is dan nog steeds een klein absoluut verschil.
Daarnaast meet een studie als deze samenhang, geen oorzaak. Wie structureel na middernacht in slaap valt, werkt misschien vaker in ploegendienst, heeft meer stress of slaapt slechter om een reden die niemand heeft gemeten. Dat de vroegste groep ook slechter scoorde, past daarbij. Wie voor tien uur al slaapt, is gemiddeld misschien ouder of minder gezond. Het slaapritme werd bovendien maar één week gemeten, en die ene week staat model voor bijna zes jaar.
Een detail dat in de berichtgeving meestal ontbreekt, is wie het onderzoek deed. De meeste auteurs werkten bij Huma Therapeutics, een Brits bedrijf dat digitale zorgtoepassingen maakt. Dat maakt de uitkomst niet onwaar, maar het verklaart wel waarom het artikel eindigt met een pleidooi voor het meten van slaap met draagbare apparaten.
De onderzoekers zeggen zelf ook niet dat je je bedtijd moet veranderen. Hun conclusie is dat er mogelijk een verband is, vooral bij vrouwen, en dat meer onderzoek nodig is.
Wat je er rond de klokwissel wel mee doet
Het idee achter de studie is dat je biologische klok ertoe doet. Een lichaam dat steeds op een ander moment gaat slapen dan het licht van buiten aangeeft, loopt uit de maat. En daar zit wel iets bruikbaars in, juist nu het ritme door de wintertijd een uur verschuift.
Ga niet krampachtig om tien uur in bed liggen als je daar geen slaap voor hebt. Wie zonder slaap in bed ligt te wachten, raakt eerder gespannen en valt juist later in slaap. Het advies van huisartsen op Thuisarts is nuchterder, en sluit beter aan bij wat de studie wel aannemelijk maakt. Sta elke dag op dezelfde tijd op, ook in het weekend, en ga elke dag ongeveer een uur naar buiten, het liefst in de ochtend. Een vaste opsta-tijd trekt je inslaaptijd vanzelf naar een vast punt, en ochtendlicht zet je klok gelijk.
De wintertijd helpt daar een paar weken bij. Na zondag wordt het ’s ochtends een uur eerder licht, en dat maakt een ochtendwandeling makkelijker. Hoe je je ritme in de weken daarna vasthoudt, lees je in ons stuk over je slaapritme na de wintertijd.
Val je nu structureel pas na middernacht in slaap terwijl je om zeven uur op moet, dan is dat om meer redenen dan je hart de moeite waard om naar te kijken. Te korte nachten hangen samen met allerlei klachten, zoals we eerder beschreven in het stuk over slaaptekort en een kortere levensduur. Schuif dan in stapjes van een kwartier per paar dagen naar voren, en begin bij de wekker, niet bij de bedtijd.
Heb je klachten van je hart of maak je je zorgen over je risico, dan is je huisarts de plek om dat te bespreken. Een inslaaptijd op de klok is geen vervanging voor een bloeddrukmeting.
