Kinderen van tien slapen te weinig: wat het internationale onderzoek laat zien

Wat het onderzoek meet

De cijfers komen uit PIRLS en TIMSS, twee grote internationale onderzoeken naar begrijpend lezen, rekenen en natuurwetenschappen bij leerlingen van rond de tien jaar. Naast de toetsen vullen de kinderen een vragenlijst in. Een van de vragen is hoe vaak ze zich moe voelen als ze op school aankomen.

Volgens HLN antwoordde wereldwijd in 2016 ongeveer 16 procent van de tienjarigen “elke dag”. In 2023 was dat 25 procent. Het aandeel kinderen dat zich nooit moe voelt, daalde. Jongens geven vaker dan meisjes aan moe te zijn. In Vlaanderen liggen de cijfers hoger dan het wereldwijde gemiddelde, met een stijging van een kwart naar 40 procent van de kinderen die (bijna) dagelijks moe op school komt.

Voor Nederland gaf PIRLS-onderzoeker Katrijn Denies van de KU Leuven een cijfer in De Morgen. In Nederland is 46 procent van de tienjarigen (bijna) dagelijks moe, in Engeland zelfs 55 procent. Dat is bijna de helft van een gemiddelde groep 6.

De onderzoekers zien een duidelijke samenhang met de schoolprestaties. Kinderen die vaak moe zijn, scoren lager op lezen, rekenen en wetenschappen. Of de vermoeidheid die lagere scores veroorzaakt, kon het onderzoek niet aantonen. Een kind dat veel op een scherm zit, kan slechter slapen en tegelijk slechter presteren, zonder dat het een het ander veroorzaakt. Wel is al vaker aangetoond dat slaaptekort het moeilijker maakt om je te concentreren en iets nieuws te leren.

Gemiddeld slapen Nederlandse kinderen genoeg, en toch zijn ze moe

Hier wordt het interessant voor Nederlandse ouders. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut slapen kinderen en jongeren in Nederland gemiddeld voldoende. Kinderen van 6 tot 13 jaar slapen gemiddeld 10,7 uur per nacht, en dat valt binnen de aanbeveling voor die leeftijd. Die cijfers komen uit een grote analyse van Erasmus MC en de Hersenstichting uit 2017, op basis van wat ouders zelf rapporteerden.

Hoe kan bijna de helft van de tienjarigen dan dagelijks moe zijn? De cijfers komen uit verschillende jaren en zijn op een andere manier verzameld, dus je kunt ze niet een op een naast elkaar leggen. Maar ze wijzen wel ergens op. Het aantal uren in bed zegt niet alles. Een kind dat om half negen naar bed gaat maar pas om tien uur in slaap valt, slaapt minder dan zijn ouders denken. Volgens dezelfde NJi-cijfers heeft ruim 13 procent van de kinderen van 6 tot en met 13 jaar moeite met in slaap komen. En een gemiddelde verbergt de kinderen die er flink onder zitten.

Wij denken dat daar de winst zit. Niet in een strengere bedtijd op papier, maar in de tijd tussen het licht uit en echt slapen.

Hoeveel slaap een kind van tien nodig heeft

Jeugdpsychiater en slaapspecialist Karlien Dhondt (UZ Gent) zegt in De Morgen dat kinderen op de basisschool gemiddeld 10 tot 11 uur per nacht nodig hebben, en dat veel ouders onderschatten hoe lang dat is. Het NJi wijst erop dat er grote verschillen tussen kinderen zijn. Wat voor het ene kind te kort is, is voor het andere genoeg.

Hoe laat naar bed

De handigste manier om een bedtijd te kiezen, is terugrekenen vanaf de wekker. Moet je kind om zeven uur op, dan betekent 10 tot 11 uur slaap dat het tussen acht en negen uur ’s avonds moet slapen. Tel daar de tijd bij op die je kind nodig heeft om in slaap te vallen. Ligt het meestal nog een half uur te woelen, dan hoort het licht dus een half uur eerder uit.

Twee dingen maken dat terugrekenen beter dan een vaste regel. Het past bij jouw ochtend, of je kind nu om half zeven of om half acht op moet. En je ziet meteen of een bedtijd van half tien eigenlijk wel haalbaar is. Voor de meeste tienjarigen met een gewone schooltijd is dat te laat.

Kijk ook naar het weekend. Een kind dat doordeweeks om acht uur gaat slapen en op zaterdag tot elf uur opblijft, schuift zijn ritme steeds heen en weer. Een uurtje later is prima, maar hoe dichter de tijden bij elkaar liggen, hoe makkelijker de maandag.

Wat je in de slaapkamer kunt doen

Een schermverbod lost niet alles op. Denies wijst erop dat ook kleuters al last hebben van vermoeidheid, terwijl die niet tot diep in de nacht op een telefoon zitten. Toch is het de makkelijkste knop om aan te draaien. Dhondt legt uit dat de hersenen van jonge kinderen prikkels minder goed verwerken dan die van volwassenen. Na een spelletje of filmpje kan een kind nog lang alert zijn.

• Schermen uit de slaapkamer. Een tablet of telefoon laden in de keuken of de gang scheelt elke avond discussie.
• Een vast ritueel. Steeds dezelfde volgorde van tanden poetsen, pyjama aan en voorlezen vertelt het lichaam dat de dag voorbij is. Waarom juist voorlezen zo goed werkt, lees je in ons stuk over voorlezen en slapengaan.
• Een donkere, rustige kamer. Verduisterende gordijnen houden straatverlichting buiten, en helpen in het voorjaar weer als het licht wordt voordat de wekker gaat.

Is je kind ondanks een goed ritme bijna elke dag moe, valt het steeds lang niet in slaap of wordt het vaak wakker, dan is het tijd om verder te kijken. Waar je als ouder terechtkunt, staat in ons overzicht van gratis advies en hulp als je kind slecht slaapt. En wie een oudere puber in huis heeft, leest in ons eerdere stuk waarom tieners moe op school zitten en waarom hun klok anders loopt dan die van een kind van tien.