Niet slapen tot je genoeg geleerd hebt: waarom die TikTok-trend averechts werkt

Wat de TikTok-trend precies voorschrijft

De scholier, lid van het Jong Parool Panel, beschrijft hoe de tips op #studytok na een paar minuten scrollen van toon veranderen. Eerst gaat het om bruikbare methodes, zoals de stof opschrijven zonder in je aantekeningen te kijken. Daarna komen video’s met puntensystemen, waarin je pas mag eten of slapen als je genoeg hoofdstukken hebt geleerd. In de reacties ziet ze tientallen scholieren die zeggen het te gaan proberen, en een vriendin van haar houdt zich er al aan. De video’s verschijnen volgens haar vooral vlak voor de toetsweek.

Ze verwoordt het zelf met een oud motto onder scholieren: “Liever een zes zonder stress dan een zeven zonder leven.”

Slaap is geen pauze van het leren

Het idee achter de trend is dat slapen tijd kost die je ook aan leren kunt besteden. Maar slapen is geen stilstand. Tijdens de slaap gaat je brein verder met wat je overdag hebt opgenomen.

Onderzoekers van Harvard lieten dat in 2025 zien in het vakblad JNeurosci, zoals Scientias beschreef. Vijfentwintig deelnemers oefenden een typetaak en deden daarna een dutje terwijl hun hersenactiviteit werd gemeten. In de hersengebieden die tijdens het oefenen actief waren, namen de zogeheten slaapspoelen toe, korte ritmische uitbarstingen van hersenactiviteit. Hoe meer daarvan, hoe beter de deelnemers na het dutje presteerden. Volgens onderzoeker Dara Manoach gebeurt veel leren offline, terwijl je rust of slaapt. Nieuwe herinneringen worden tijdens de slaap van een tijdelijke opslag naar een duurzamere plek in de hersenschors gebracht en verbonden met wat je al wist.

Wie na het leren niet slaapt, slaat dus precies de stap over waarin de stof blijft hangen.

Zonder slaap neem je ook minder op

Het werkt ook de andere kant op. Na een nacht zonder slaap neem je nieuwe stof slechter op. In een bekend onderzoek van slaaponderzoeker Matthew Walker en collega’s, in 2007 gepubliceerd in Nature Neuroscience, bekeken 28 jonge volwassenen een reeks afbeeldingen. De helft was daarvoor ongeveer 36 uur wakker gebleven. Twee dagen later, na twee gewone nachten slaap, herkende die groep 19 procent minder afbeeldingen dan de groep die normaal had geslapen, meldde de British Psychological Society. Op hersenscans was bij hen tijdens het leren minder activiteit te zien in de hippocampus, het deel dat nieuwe herinneringen vastlegt. Ook na het inhalen van slaap was dat verschil er nog.

Dat maakt de logica van de trend extra wrang. Wie zichzelf slaap ontzegt omdat hij vandaag te weinig hoofdstukken haalde, begint morgen met een brein dat minder goed opneemt. Zo haal je de volgende dag nog minder.

Ook buiten het lab zie je het verband. Volgens slaaponderzoeker Kristiaan van der Heijden van de Universiteit Leiden halen studenten die slechter slapen slechtere cijfers. Eerder schreven we over scholieren die te weinig slapen en slechtere cijfers halen.

Wat wel helpt in de toetsweek

Slaap inplannen als deel van het leren werkt beter dan slaap gebruiken als beloning. Een paar dingen volgen direct uit het onderzoek.

• Leer, en slaap erna. Wat je ’s avonds herhaalt, wordt ’s nachts verwerkt. Een gewone nachtrust na een avond leren is dus geen verloren tijd.
• Sla de nacht voor de toets niet over. Een doorwaakte nacht maakt het opnemen van nieuwe stof de dag erna moeilijker, en dat herstelt niet meteen.
• Houd je ritme vast. De biologische klok van pubers loopt volgens Van der Heijden toch al ongeveer een uur later. Laat leren tot diep in de nacht duwt die nog verder op. Waarom tieners ’s ochtends zo moe zijn, lees je in ons stuk over de biologische klok van tieners.
• Een kort dutje kan helpen. In het Harvard-onderzoek ging het juist om een dutje na het oefenen. Houd het kort en niet te laat op de dag; wanneer een dutje je nachtrust in de weg zit, staat in ons stuk over de slechtste tijd voor een middagdutje.

Herken je de video’s bij je kind, dan is het gesprek erover misschien belangrijker dan een verbod. De scholier in Het Parool kiest er zelf voor om de goede kant van studytok te gebruiken, de methodes die wel werken. Slaap hoort daar gewoon bij.