Lichttherapie met een bril bij slaapproblemen: wat het onderzoek laat zien

Wat de onderzoekers deden

Het onderzoek komt van het Radboudumc in Nijmegen, met hoogleraar neurologie Bas Bloem als een van de auteurs. Het is gepubliceerd in het Journal of Parkinson’s Disease onder de titel dat blauwlichttherapie via een lichtbril de slaapkwaliteit en de slaperigheid overdag verbetert. Het ging om een gerandomiseerde studie, wat betekent dat deelnemers bij toeval in een groep terechtkwamen. Dat is een sterkere opzet dan een onderzoek waarin achteraf ervaringen worden verzameld.

In totaal deden dertig mensen met parkinson mee. Zij droegen veertien dagen lang elke ochtend en elke avond een uur een lichtbril. Die bril schijnt blauw licht met een golflengte van 468 nanometer van onderen in de ogen, terwijl je gewoon kunt lezen, eten of de krant doorbladeren. Na die twee weken gaven de deelnemers aan beter en langer te slapen en overdag minder slaperig te zijn. Daarnaast zagen de onderzoekers aanwijzingen dat de stemming verbeterde, al is dat minder hard dan de uitkomst over slaap.

Het onderzoek bouwt voort op eerder werk uit 2019. Toen keken onderzoekers terug naar de ervaringen van mensen met parkinson die zo’n bril al gebruikten. Ook die waren grotendeels positief, maar zo’n terugblik zegt minder, omdat er geen vergelijkingsgroep is en mensen met goede ervaringen eerder reageren.

Waarom licht iets met je slaap doet

Je lichaam heeft een interne klok die ongeveer een etmaal duurt. Daglicht, en vooral het blauwe deel ervan, is het belangrijkste signaal waarmee die klok elke dag wordt bijgesteld. Licht in de ochtend vertelt je hersenen dat de dag begonnen is, waardoor je overdag alerter bent en ’s avonds op tijd slaperig wordt. Bij parkinson raakt dat ritme vaker verstoord, onder meer door veranderingen in de hersengebieden die de klok aansturen en doordat veel mensen minder buiten komen.

Een lichtbak doet in principe hetzelfde, maar daar moet je een half uur tot een uur stil voor zitten, op de juiste afstand. Een bril die je op je neus zet, is voor veel mensen makkelijker vol te houden, zeker als bewegen lastiger wordt. Dat gemak is precies wat de onderzoekers wilden testen. Wie meer wil weten over hoe licht in de ochtend je wakker maakt, vindt uitleg in ons stuk over opstaan in het donker en wat een wekkerlicht doet.

Opvallend is dat de deelnemers ook ’s avonds een uur licht kregen. Voor gezonde mensen geldt meestal juist het advies om ’s avonds fel en blauw licht te vermijden, omdat het het inslapen kan uitstellen. Waarom het in deze groep toch goed uitpakte, gaat het onderzoek niet uitgebreid in. Het laat wel zien dat een schema dat voor de ene groep werkt, niet zomaar voor iedereen geldt.

Wat je er nog niet uit kunt concluderen

Dertig deelnemers is een kleine groep, en twee weken is kort. Of het effect na een paar maanden nog net zo groot is, weet niemand. Ook staat er niet in of het voor alle soorten slaapproblemen bij parkinson helpt. Iemand die ’s nachts wakker wordt door stijfheid, door aandrang om te plassen of door heftige dromen waarin hij om zich heen slaat, heeft een ander probleem dan iemand van wie de interne klok ontregeld is.

Verder is het goed om te weten hoe het nieuws naar buiten kwam. Het bericht werd in Nederland verspreid als persbericht van de fabrikant van de lichtbril, via een pr-bureau. Dat maakt het onderzoek zelf niet minder waard, want het is gewoon gepubliceerd in een vakblad met beoordeling door andere wetenschappers. Maar een persbericht kiest de mooiste formuleringen, en de onderzoekers zelf spreken eerder van een veelbelovende aanvulling dan van een oplossing. Wij vinden dat de eerlijkste manier om het te lezen. Het is een stap, geen eindpunt.

Voor mensen zonder parkinson zegt dit onderzoek niets. Er is niet getest of zo’n bril helpt bij gewone slapeloosheid, bij een winterdip of bij jetlag. Daar bestaan wel andere onderzoeken over, maar die vallen buiten deze studie.

Wat je ermee kunt als je parkinson hebt

Heb je parkinson en slaap je slecht, dan is dit onderzoek vooral een goede aanleiding voor een gesprek met je neuroloog, parkinsonverpleegkundige of huisarts. Slaapproblemen bij parkinson hebben veel mogelijke oorzaken, en sommige hangen samen met medicijnen of het tijdstip waarop je ze inneemt. De Nederlandse richtlijn voor zorgverleners gaat uitgebreid in op de behandeling van slaapproblemen bij parkinson, en je behandelaar weet hoe lichttherapie zich verhoudt tot de rest van je zorg.

Vragen die je kunt meenemen naar dat gesprek zijn bijvoorbeeld deze.

• Waar komt mijn slechte slaap waarschijnlijk vandaan, en past lichttherapie daarbij?
• Kan het samengaan met mijn medicijnen en met eventuele oogproblemen?
• Op welke tijden zou ik het licht dan moeten gebruiken, en hoe lang?
• Waaraan merk ik na een paar weken of het iets doet?

Wat vrijwel altijd helpt bij een ontregelde klok, is overdag zoveel mogelijk echt daglicht. Een wandeling in de ochtend of een kop koffie bij het raam levert meer licht op dan je denkt, ook op een grijze oktoberdag. Een vaste tijd van opstaan en naar bed gaan, ook in het weekend, geeft je klok houvast. En een slaapkamer die ’s nachts echt donker is, maakt het verschil tussen dag en nacht voor je lichaam duidelijker.

Ga niet op eigen houtje beginnen met fel licht in de avond omdat het in dit onderzoek zo werd gedaan. Het schema is getest bij een specifieke groep, onder begeleiding, en wat bij hen werkte kan bij jou juist het inslapen verstoren. Je huisarts of neuroloog is de plek om dat samen uit te zoeken.