Slapen met het raam open in de winter: wanneer het helpt en wanneer niet

Waarom frisse lucht in de slaapkamer verschil maakt

Je ligt zo’n acht uur in een relatief kleine, dichte ruimte. In die tijd adem je vocht en kooldioxide uit, en als je met z’n tweeën slaapt, telt dat dubbel. Zonder verse aanvoer blijft die lucht hangen. Dat merk je aan een bedompte kamer in de ochtend, beslagen ramen of een zware kop bij het opstaan.

Het Longfonds zet het op zijn pagina over gezonde lucht in huis vrij stellig neer. Continu ventileren is volgens de organisatie de beste tip voor gezonde binnenlucht, en uit onderzoek blijkt dat mensen fitter zijn bij een goede ventilatie in de slaapkamer. Dat sluit aan bij wat je zelf voelt na een nacht in een frisse kamer tegenover een nacht in een benauwd hok.

Belangrijk detail in dat advies is het verschil tussen ventileren en luchten. Ventileren is de constante, kleine stroom verse lucht via roosters, klepraampjes of een ventilatiesysteem. Luchten is even flink het raam of de deur openzetten. Het Longfonds is duidelijk dat luchten het continue ventileren niet kan vervangen. Een raam dat ’s nachts op een kier staat, zit er eigenlijk tussenin.

Wanneer een open raam in de winter helpt

In veel situaties is een raam op een kier in de winter een prima idee. Dit zijn de gevallen waarin het het meest oplevert.

• Je slaapkamer heeft geen ventilatierooster of het rooster zit dicht of is verstopt. Dan is een kier vaak de enige aanvoer van verse lucht.
• Je slaapt met z’n tweeën, met een kind of met een huisdier in een kleine kamer. Hoe meer mensen en dieren, hoe sneller de lucht verbruikt raakt.
• Je ziet ’s ochtends condens op het glas of in de hoeken van het kozijn. Dat is een teken dat er ’s nachts te veel vocht blijft hangen.
• Je wordt wakker met hoofdpijn of een benauwd gevoel, terwijl je verder gezond bent. Een frissere kamer is dan het proberen waard voordat je aan andere oorzaken gaat denken.

Een kier is genoeg. Je hebt geen wijd open raam nodig om de lucht te verversen. Bij een draaikiepraam is de kiepstand ideaal, omdat de lucht dan boven langs binnenkomt en niet als tocht over je bed valt.

Wanneer het raam beter dicht kan

Er zijn ook nachten en situaties waarin een open raam meer kwaad dan goed doet. Het Longfonds noemt een ondergrens die veel mensen niet kennen. De temperatuur in huis moet minimaal vijftien graden zijn, ook ’s nachts. Daaronder koelen muren en kozijnen zo af dat vocht erop neerslaat, en dan ligt schimmel op de loer. Goed ventileren helpt volgens het Longfonds juist in combinatie met verwarmen tegen schimmels, niet in plaats daarvan.

Zakt je slaapkamer met het raam open ruim onder die grens, dan is een kleinere kier of een open rooster de betere keuze. Ook in deze gevallen kun je het raam beter dicht laten of alleen het rooster gebruiken.

• Je slaapkamer ligt aan een drukke straat. Het Longfonds raadt aan om niet aan de straatkant van je huis te ventileren en luchten als het kan, en zeker niet in de spits. Een rooster of raam aan de achterkant is dan beter.
• In de buurt wordt veel hout gestookt. Op koude, windstille avonden kan houtrook flink in de slaapkamer hangen, en die lucht wil je juist niet binnenhalen.
• Je hebt een huis met balansventilatie die goed is ingeregeld. Dan zorgt het systeem al voor verse lucht in de slaapkamer en verstoort een open raam de luchtstroom eerder dan dat het helpt.
• Je hebt hooikoorts in een periode met pollen, of je slaapt slecht door geluid van buiten. Een rooster laat dan wel lucht door maar veel minder geluid en stuifmeel.

Wat je ’s ochtends doet, telt net zo zwaar

Hoe je de nacht ook doorbrengt, de ochtend is het moment om het vocht van de nacht kwijt te raken. Sla het dekbed terug en zet het raam een kwartier wijd open. Zo kan het vocht uit je matras en beddengoed weg, en dat is niet alleen prettiger maar ook gunstiger voor huisstofmijt, die het juist warm en vochtig het fijnst vindt.

Douche je direct na het opstaan, houd de badkamerdeur dan dicht. Het Longfonds adviseert dat ook, omdat het vocht anders doortrekt naar de rest van het huis, waaronder je slaapkamer. Hetzelfde geldt voor wasgoed. Een droogrek in de slaapkamer is in de winter verleidelijk, maar je haalt er een flinke hoeveelheid vocht mee binnen precies in de ruimte waar je slaapt.

Koud of warm slapen, het zit vooral in je bed

Veel mensen doen het raam dicht omdat ze het koud hebben, terwijl het probleem eigenlijk in het bed zit. Een koele, frisse kamer slaapt voor de meeste mensen prima zolang je zelf warm ligt. Een dekbed met een hogere warmteklasse of een vierseizoenendekbed in de winterstand maakt meer verschil dan een paar graden extra in de kamer. Een warmer overtrek helpt ook, zeker flanel.

Voelt de lucht in je slaapkamer droog aan nu de verwarming weer aangaat, dan ligt dat vaker aan te weinig verse lucht en te veel warmte dan aan een gebrek aan vocht. Daar schreven we eerder een apart stuk over, met wat het RIVM zegt over droge lucht in de slaapkamer.

Dus, open of dicht?

Voor de meeste mensen is het antwoord een raam op een kier of een open rooster, met de verwarming in de slaapkamer laag en een warm dekbed. Daarmee haal je verse lucht binnen zonder dat de kamer doorschiet naar ijskoud.

Kies voor een kier als je slaapkamer geen rooster heeft, als je met meer mensen in een kleine kamer slaapt of als je ’s ochtends condens ziet. Kies voor alleen het rooster als je aan een drukke straat woont, als er veel hout wordt gestookt of als je last hebt van geluid of pollen. En houd het raam dicht als je huis goede balansventilatie heeft of als de kamer met een open raam onder de vijftien graden zakt. Wat je ook kiest, lucht ’s ochtends flink door, dan begin je elke nacht weer met een frisse kamer.