Japanners slapen kort en leven lang: wat dat zegt over jouw nacht

Wat de cijfers zeggen

Dat Japanners kort slapen, is geen fabeltje. In tijdsbestedingsonderzoek dat de OECD tussen landen vergelijkt, staat Japan al jaren onderaan als het gaat om het aantal uren slaap per dag. Het verschil met landen bovenaan de lijst loopt op tot ruim een uur per nacht. Lange werkdagen, lange reistijden en een cultuur waarin vroeg naar huis gaan niet vanzelf spreekt, worden daar vaak als verklaring bij genoemd.

Tegelijk heeft Japan een van de hoogste levensverwachtingen ter wereld. Zet je die twee lijstjes naast elkaar, dan lijkt het alsof weinig slapen geen kwaad kan, of zelfs goed is. Maar zo werkt het niet.

Waarom een landenvergelijking hier misleidt

Een levensverwachting van een heel land wordt door heel veel dingen tegelijk bepaald. In het geval van Japan worden steeds dezelfde factoren genoemd. Een eetpatroon met veel vis, groente en soja en kleine porties, weinig overgewicht, veel dagelijkse beweging doordat mensen lopen en het openbaar vervoer nemen, een goed toegankelijke gezondheidszorg en sterke sociale banden tot op hoge leeftijd. Die factoren kunnen zo zwaar wegen dat ze het nadeel van korter slapen ruimschoots overstemmen.

Een gemiddelde over een land zegt dus niets over wat slaap met jou als individu doet. Om dat te weten, moet je binnen een groep mensen kijken wie lang en wie kort slaapt, en hoe het hen vervolgens vergaat. Dat soort onderzoek is er, en het bijzondere is dat een van de bekendste studies juist in Japan is gedaan.

Wat Japans onderzoek zelf laat zien

In de Japan Collaborative Cohort Study werden ruim honderdduizend Japanse mannen en vrouwen van middelbare en oudere leeftijd jarenlang gevolgd. De onderzoekers vroegen hoe lang deelnemers sliepen en keken daarna wie er overleed. De laagste sterfte zagen ze bij mensen die ongeveer zeven uur per nacht sliepen. Bij wie duidelijk korter sliep lag de sterfte hoger, en ook bij wie veel langer sliep. Dat patroon, een soort U-vorm, komt ook in onderzoek in Europa en de Verenigde Staten steeds terug.

Binnen Japan zelf leven de korte slapers niet langer. De Japanse levensverwachting is hoog ondanks het korte slapen, niet dankzij. Wat het langere slapen aan het eind van die U-curve betekent, is overigens ingewikkelder. Lang slapen kan een teken zijn van een ziekte die er al is, en is dan eerder een gevolg dan een oorzaak. Daarover schreven we eerder in ons stuk over slaaptekort en een kortere levensduur.

Wat het zegt over jouw nacht

Wat ons betreft zijn er drie dingen die je uit dit verhaal kunt halen.

Het eerste is dat zeven uur voor de meeste volwassenen een goede richtlijn blijft, ook als je naar Japanners kijkt. Het tweede is dat slaap niet het enige is wat telt. Wie elke nacht keurig acht uur slaapt maar weinig beweegt en slecht eet, wint met die slaap niet alles terug. En wie een paar weken kort slaapt door drukte of een baby, hoeft niet in paniek te raken, zolang de rest van het leven gezond is en de slaap daarna weer bijtrekt.

Het derde is dat Japan een eigen manier lijkt te hebben om met slaaptekort om te gaan. Even wegdutten in de trein of zelfs tijdens een vergadering wordt daar breder geaccepteerd dan bij ons. Of dat iets oplost, is de vraag, want een dutje vervangt geen nachtrust. Hoe je een dutje wel slim inzet, lees je in ons stuk over de slechtste tijd voor een middagdutje. En wie zich afvraagt of de benodigde slaap verandert als je ouder wordt, vindt het antwoord bij hoeveel slaap je nodig hebt als je ouder wordt.

Dus nee, de Japanners geven je geen vrijbrief om korter te slapen. Ze laten vooral zien hoeveel een gezonde leefstijl kan goedmaken, en dat is een andere boodschap.