Een slaapcursus volgen: wat je leert en waar je er een vindt

Een voorbeeld uit België

HLN schreef op 6 oktober over de cursus SlaapKracht in Oudenburg, in West-Vlaanderen. Volgens de aankondiging van de gemeente Oudenburg bestaat die uit drie sessies in oktober 2026 en is hij bedoeld voor volwassenen die moeite hebben met inslapen, doorslapen of te vroeg wakker worden, zonder dat daar een medische oorzaak achter zit. Deelnemers werken aan de gedachten en gewoontes die hun slaapklachten in stand houden. De cursus is ook geschikt voor mensen die slaapmedicatie gebruiken.

Die cursus is Belgisch en alleen bedoeld voor de regio daar. Maar de opzet is typerend voor wat een goede slaapcursus doet, ook in Nederland.

Wat je leert op een slaapcursus

De meeste serieuze slaapcursussen zijn gebaseerd op cognitieve gedragstherapie bij slapeloosheid, afgekort CGT-i. Volgens de Stichting Slapeloosheid is dat een korte, praktische therapie waarbij je vaak binnen enkele sessies verschil merkt. De stichting noemt het wetenschappelijk bewezen en in veel gevallen even effectief als medicatie, met een effect dat blijft. Het rust op een paar pijlers.

Een slaapdagboek

Je houdt een tijd bij hoe laat je naar bed gaat, hoe lang het duurt voor je slaapt, hoe vaak je wakker wordt en hoe laat je opstaat. Dat klinkt saai, maar het laat vaak zien dat je veel langer in bed ligt dan je slaapt. Ook Thuisarts.nl raadt aan een slaapdagboek bij te houden om te zien hoeveel je echt slaapt.

Korter in bed liggen

Dit is het onderdeel dat mensen het meest verrast. Wie slecht slaapt, gaat vaak vroeg naar bed of blijft ’s ochtends liggen om slaap in te halen. Daardoor wordt de slaap juist dunner en onrustiger. Bij slaaprestrictie spreek je met je begeleider een kortere tijd in bed af, die langzaam weer wordt opgebouwd als je beter slaapt. Thuisarts.nl beschrijft korter in bed liggen als behandeling om beter te slapen. Doe dit niet op eigen houtje als je een beroep hebt waarbij je alert moet zijn, zoals rijden of met machines werken, want in het begin ben je overdag vaak extra moe.

Het bed weer aan slaap koppelen

Na maanden slecht slapen wordt je bed een plek van wakker liggen en piekeren. Een cursus helpt je die koppeling te verbreken. Lukt het niet om in slaap te komen, dan sta je even op en ga je pas terug als je slaperig bent. Het bed is voor slapen, niet voor werken of scrollen.

Anders denken over slaap

Gedachten als “als ik vannacht niet slaap, verpest ik morgen alles” houden je wakker. In een cursus leer je die gedachten herkennen en bijstellen. De Stichting Slapeloosheid noemt ook ontspanningstechnieken om stress te verlagen. Wie veel ligt te malen over hoe slecht het gaat, kan ook iets hebben aan ons stuk over een slaaptracker die je juist onrustig maakt.

Wat je er zelf al van kunt gebruiken

Een paar onderdelen kun je vanavond al toepassen, ook zonder cursus.

• Houd twee weken een slaapdagboek bij, op papier naast je bed.
• Sta elke dag op dezelfde tijd op, ook in het weekend. Uitslapen om slaap in te halen werkt minder goed dan je denkt, zoals je leest in ons stuk over slaapschuld inhalen in het weekend.
• Lig je langer dan een kwartier wakker, sta dan op, doe iets rustigs in gedimd licht en ga terug als je slaperig bent.
• Zorg voor een slaapkamer die koel, donker en stil is. Werk je liever met de temperatuur, lees dan hoe je slaapkamertemperatuur je nacht beïnvloedt.

Het lastige deel, het afbouwen van de tijd in bed en het volhouden als het in het begin slechter voelt, gaat met begeleiding een stuk beter. Daar is een cursus echt voor.

Waar je in Nederland een slaapcursus vindt

Begin bij je huisarts. Volgens de Stichting Slapeloosheid kan CGT-i worden gegeven door een praktijkondersteuner GGZ of een slaapcoach die aan de huisartsenpraktijk verbonden is, en is behandeling bij de huisarts meestal kosteloos. Daarnaast zijn er psychologen die zich in slaapproblemen hebben gespecialiseerd. De stichting verwijst voor gekwalificeerde behandelaars naar leerslapen.nl.

Een online variant is i-Sleep, ontwikkeld door de afdeling Klinische Psychologie van de VU in samenwerking met de UvA. De cursus bestaat uit vijf sessies en wordt via verschillende huisartsenpraktijken aangeboden. Je kunt bij je eigen praktijk vragen of zij hem aanbieden. Volgens de site kun je de cursus ook zelf als boekje doorlopen.

Daarnaast zijn er commerciële cursussen en slaapcoaches. Vraag daar altijd waar de aanpak op gebaseerd is. Gaat het om CGT-i met een slaapdagboek en slaaprestrictie, dan zit je goed. Draait het vooral om producten, supplementen of een dure meting, wees dan kritisch.

Wanneer eerst naar de huisarts

Een slaapcursus is bedoeld voor slapeloosheid zonder lichamelijke oorzaak. Ga eerst naar de huisarts als je hard snurkt en overdag erg slaperig bent, als je partner merkt dat je adempauzes hebt, als je benen ’s avonds onrustig zijn, of als je slechte slaap samen gaat met somberheid of veel angst. Ook als je slaapmiddelen gebruikt en wilt afbouwen, overleg je dat met je huisarts. Thuisarts.nl raadt aan contact op te nemen als je blijft slecht slapen, zodat je samen een behandeling kunt kiezen.

Onze keuze

Slaap je al langer dan een paar maanden slecht en hebben losse tips niet geholpen, vraag dan bij je huisarts naar CGT-i, bij de praktijkondersteuner of via i-Sleep. Het kost een paar weken discipline en de eerste nachten voelen soms slechter, maar het is de aanpak met het beste bewijs. Begin vanavond alvast met het slaapdagboek, dan heb je bij het eerste gesprek meteen iets om op tafel te leggen.